Blog: Artykuły

Z czym zmagają się dzieci z Zespołem FAS?

7 lipca 2024
agsdix-smt2-person
Angelika Józefczak

Z czym zmagają się dzieci z Zespołem FAS?

Płodowy Zespół Alkoholowy (FAS, z ang. Fetal Alcohol Syndrome) to poważne i nieodwracalne zaburzenie, które dotyka dzieci, których matki piły alkohol w czasie ciąży. Jest to najcięższa postać z grupy zaburzeń znanych jako spektrum zaburzeń płodowych związanych z alkoholem (FASD), obejmująca szereg deficytów zarówno fizycznych, jak i neurologicznych.

Nieodwracalne zmiany w mózgu

Dzieci z Zespołem FAS oprócz widocznych dysmorfii twarzy i zniekształceń na ciele charakteryzuję się przede wszystkim zaburzeniami w funkcjonowaniu wynikającymi z uszkodzenia mózgu, skutkującymi  zaburzeniami neurologicznymi. Mózg dziecka jest najbardziej narażonym organem na toksyczne działanie alkoholu! Rozwija się on przez cały okres trwania ciąży i może zostać uszkodzony w dowolnym momencie. Najbardziej jednak jest on narażony do ósmego tygodnia życia płodu. Naukowcy badający mózg za pomocą rezonansu magnetycznego wykryli u osób z FAS zmniejszenie rozmiarów mózgu oraz niektórych jego struktur takich jak np. jądro podstawy ,które jest  odpowiedzialne za procesy poznawcze. Zaobserwowali również zmniejszenie objętości móżdżku – struktury odpowiedzialnej za utrzymanie równowagi, chodzenie i ogólną koordynacje ruchową.

Spożywanie alkoholu w ciąży niesie za sobą ryzyko zaniku spoidła wielkiego w mózgu dziecka. Szacuje się że jest to około 7 % dzieci z FAS u których stwierdzono ” całkowity brak spoidła wielkiego, czyli pasma włókien nerwowych stanowiącego główne połączenie komunikacyjne między prawą i lewą półkulą mózgu”.

Alkohol jest również zabójcą komórek mózgu płodu w pierwszym trymestrze jego życia. Dochodzi do tego poprzez wolne rodniki, które towarzyszą rozpadowi alkoholu. Spożywanie napoi alkoholowych hamuje prawidłowy wzrost i zróżnicowanie komórek nerwowych. „ Alkohol obniża także  dopływ tlenu, substancji odżywczych i  hormonów, a głównym czynnikiem uszkadzającym jest aldehyd octowy- metabolit alkoholu.” Oprócz móżdżku , zostają również uszkodzone zwoje podstawy-odpowiadające za pamięć, hipokamp- biorący udział w procesie prawidłowego uczenia się  i płaty czołowe odpowiedzialne za funkcje wykonawcze. Toksyczne działanie  alkoholu może więc okazać się tragiczne w skutkach dla dziecka.      

Zaburzenia funkcjonowania

Zaburzenia funkcjonowania możemy podzielić na pierwotne i wtórne. Pierwotne to wszelkie objawy z którymi dziecko się rodzi . Są one zauważalne jak np. dysmorfizm twarzy oraz dotyczą rozwoju psychoruchowego. Uzależnione są od stopnia uszkodzenia mózgu. Do badania tych zaburzeń wykorzystywane są testy psychologiczne. Zaburzenia wtórne natomiast to te „ które pojawiają się dodatkowo w wyniku nieadekwatnego rozpoznania istoty problemów dziecka. Są skutkiem niewłaściwej opieki nad dziećmi z syndromem alkoholowym lub jej brak. Nie są to to zaburzenia wrodzone , dlatego w niektórych przypadkach można im zapobiec odpowiednio modyfikując oczekiwania opiekunów i pamiętając o ograniczonych możliwościach dzieci.” Mogą się więc ujawnić u dziecka w ciągu całego jego życia i rozwijać pod wpływem środowiska.  Zaburzenia wtórne opisał z zespołem badaczy prof. Streissguth. Prowadził on badania na przełomie 10 lat , obserwując 8 dzieci z zespołem FAS. W środowisku szkolnym nie były traktowane jako dzieci z syndromem alkoholowy tylko jako zdrowe osoby , sprawiające problemy wychowawcze. Co ciekawe, gorzej radziła sobie 4 z tych dzieci , która posiadała najwyższe IQ. Nie otrzymały one żadnej pomocy ze strony szkoły co skutkowało przedwczesnym zakończeniem edukacji, macierzyństwem a nawet śmiercią jedno z nich. Wszystkie te zachowanie zostały potem opisane w literaturze zaburzeniami wtórnymi. Sam profesor kontynuował badania nad nimi przez kolejne 4 lata, obserwując osoby z FAS  i FAE w wieku od 6 do 51 lat oraz  by móc później podzielić się swoimi wynikami.

Zaburzenia wtórne wg profesora Streissguth u osób z zespołem FAS mogą objawiać się w sferze funkcjonowania poznawczego:

  • Trudnościami w nauce bądź nawet nie ukończeniem  jej – u dzieci z zespołem FAS poziom inteligencji może być normie, w niektórych przypadkach tylko sięga on pogranicza.
  • Niechęciom  do wysiłku
  • Nadpobudliwością  psychoruchową
  • Kłopotami  z pamięcią
  • Trudnościami z uszczegółowianiem i uogólnianiem
  • Trudnościami  z przetwarzaniem i odbieraniem informacji słuchowych
  • Problemy z alkoholem i narkotykami, kłopoty z prawem

Problemy w funkcjonowaniu społecznym i sferze emocjonalnej

Dzieci z Zespołem FAS mają również problemy w funkcjonowaniu społecznym jak również
w sferze emocjonalnej. Na sytuacje stresowe, bądź odbiegające od znanych im norm mogą reagować w przeróżny sposób. Może towarzyszyć im niepokój, który skutkuje wycofaniem lub wybuchami. Takie zachowania mogą być niebezpieczne dla otoczenia jak również dla samego dziecka. Nastolatkowie z FAS mają skłonności do depresji i zachowań impulsywnych. Często przyjmują rolę „kozła ofiarnego”. Dzieci te nie rzadko wykazują problemy z  przewidywaniem konsekwencji swoich działań. Z trudnością przypominają sobie fakty. Ulegają manipulacjom innych , przez co są wykorzystywane. Mają problemy z nawiązywaniem przyjaźni i związków, ciężko im jest utrzymać je na dłużej. Zdarza się że obce im osoby traktują jak rodzinne. 

Alkohol spożywane przez kobietę w ciąży wpływa negatywnie również na fizjologiczne funkcjonowanie u  dziecka. Zaburzenia te mogą przejawiać się w:

  • Nadwrażliwości na dotyk (dziecko może nie czuć że się zraniło)
  • Zaburzone poczucie głodu lub sytości
  • Trudności z odczuwaniem zimna i ciepła
  • Problemy z koordynacja
  • Trudności z określeniem odległości np. od danego przedmiotu
  • Słabe napięcie mięśniowe

Osoby z alkoholowym uszkodzeniem mają dużo problemów ze zdrowiem, które wymagają stałej kontroli lekarza:

  • Kłopoty z widzeniem
  • Trudności ze słyszeniem
  • Skrzywienie kręgosłupa
  • Łamliwość kości oraz problemy reumatologiczne
  • Wady serca

Zaburzenia pierwotne u dzieci z FAS

Zaburzenia pierwotne u dzieci z FAS są istotą uszkodzenia mózgu. Alkohol spożywany przez matkę w okresie ciąży dokonał nieodwracalnych zmian w jego budowie i funkcjonowaniu. Dzieci te mają problemy z prawidłowym zachowaniem i funkcjonowaniem psychicznym.  W większości przypadkach nie jest to zależne od dziecka. W skutek uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego u dziecka mogą wystąpić takie problemy jak np.:

  • Obniżone zdolności intelektualne – około połowy dzieci dotkniętych zespołem FAS stwierdzone jest (w różnym stopniu)  upośledzenie rozwoju umysłowego
  • Brak zdolności przewidywania i planowania co wiąże się również z trudnościami
    w przewidywaniu konsekwencji swoich czynów
  • Duża trudność myślenia abstrakcyjnego
  • Wrażliwość na dotyk.

Następstwem wpływu alkoholu u dzieci z zespołem FAS są również zaburzenia odruchów pierwotnych. Noworodek ma wrodzone proste odruchy, które działają automatycznie w reakcji ze światem. U dzieci rozwijających się prawidłowo, odruchy te zanikają lub zostają przejęte przez inne partie mózgu i stają się zależne od woli dziecka. Jednak „ u dzieci z syndromem FAS możemy zaobserwować niewygaszone odruchy pierwotne Moro, odruch STOS (symetryczny, toniczny odruch szyi) czy ATOS.

Angelika Józefczak

Bibliografia

  • J .Warzycha, M. Baryła, Wpływ alkoholu na rozwój dziecka -współczesne poglądy, „Postępy neonatologii”, 2(2013)
  • O. Dziewałtowska,  Narażenie płodu na działanie alkoholu a mózg , „Świat Problemów”, 3 (2002)
  • J .Warzycha, M. Baryła, Wpływ alkoholu na rozwój dziecka -współczesne poglądy, „Postępy neonatologii”, 2 (2013)
  • K.Liszcz , Dziecko z Fas w szkole w domu, Kraków 2011, wyd. Rubikon
  • M. Klecka, FAScynujące dzieci, Kraków 2007, wyd. św. Stanisława BW
  • Liszcz , Dziecko z Fas w szkole w domu, Kraków 2011, wyd. Rubikon
  • Por. B.Sarnacka, Funkcjonowanie dzieci z FAS-em, w: M. Banach, Alkoholowy zespół płodu. Teoria, diagnoza, praktyka, wyd. WAM, Kraków 2011

Ostatnie wpisy

Zespół FAS – objawy oraz diagnoza

Zespół FAS – objawy oraz diagnoza Płodowy zespół alkoholowy (FAS, z ang. Fetal Alcohol Syndrome) to zaburzenie rozwojowe, u dzieci, których matki spożywały alkohol podczas trwania ciąży. Obejmuje on triadę objawów – upośledzone wzrastanie zarówno wewnątrzmaciczne jak...

Dyspraksja. Dziecko niezdarne czy dyspraktyczne?

Wprowadzenie do Dyspraksji: Co to Jest i Jakie są Jej Objawy? Dyspraksja zwane też zaburzenie rozwoju koordynacji bądź Syndrom Niezdarnego Dziecka to powszechnie znane zjawisko, chodź nie koniecznie utożsamiane z zaburzeniem rozumianym w kontekście choroby. Często...

Wzorce przywiązania

Wzorce przywiązania a zmysł dotyku Każdy człowiek rodzi się z biologicznie zakorzenionymi dwiema podstawowymi zdolnościami: zdolnością do miłości i zdolnością do uczenia się. To fundamentalna koncepcja Transkulturowej Psychoterapii Pozytywnej. Pierwsza oznacza...